नयाँ हुन् कि पुराना– रोजाइ धनी घराना

२०७९ को आमचुनावमा 'होलिवाइन’ उपनामले प्रख्यात परिवार दलका अध्यक्ष एकनाथ ढकाल नेकपा (एमाले) का तर्फबाट उपल्लो नम्बरको समानुपातिक सांसद भए । केपी शर्मा ओलीको रोजाइमा पुरुष खस–आर्य क्लस्टरको दोस्रो नम्बरमा पर्दै सांसद भएका उनलाई एमालेले ०७४ को चुनावमा पनि समानुपातिकतर्फ समेटेको थियो । कम्युनिष्ट आन्दोलनमा लागेर कपाल फुलाएका संस्थापक नेताहरूको ठूलोपंक्तिलाई उपेक्षा गर्दै अर्को पार्टीका अध्यक्षलाई आफ्नो कोटामा पार्नुको मुख्य कारण थियो– क्रिश्चियन भोट तान्नु । 

उनै ओलीले कट्टर हिन्दुवादी पूर्वपञ्च पार्टी राप्रपासँग पनि देशभर चुनावी तालमेल गरेका थिए । राप्रपा नेपालका अध्यक्ष कमल थापालाई त मकवानपुर–१ बाट सूर्य चिह्नमै उठाइएको थियो । हिन्दु मतदातालाई रिझाउन पशुपतिनाथ मन्दिरको शिवलिङ्गमा सरकारी कोषबाट सुनको जलहारी चढाउनेदेखि विशेष आरतीमा सामेल हुने, ठोरीमा राम मन्दिर स्थापना गर्नेजस्ता धार्मिक गतिविधिलाई पनि उनले निकै प्राथमिकता दिएका थिए । विवाह पञ्चमीको दिन प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारबाट बाजागाजासहित डोलीमा सीतालाई अन्माएर ठोरी पठाइएको थियो । 

हिन्दुत्व र क्रिश्चियनको भोट तान्ने ओलीकै जस्तो जुक्ति यसपटक रवि लामिछानेले पनि लगाएका छन् । फागुन २१ को चुनावलाई केन्द्रमा राखेर काठमाडौँ महानगरका मेयर बालेन्द्र साह र उज्यालो नेपालका कुलमान घिसिङ रास्वपामा बिलिन भएका छन् । वैचारिक, राजनीतिक र नीतिगत दृष्टिकोण स्पष्ट नभए पनि धर्मको एजेण्डामा भने यी दुई विपरित कित्ताका पात्र हुन् । सामाजिक सञ्जालमा लाइक, कमेन्ट बटुलेर ‘लोकप्रियता’ कमाएका बालेन्द्र हिन्दुत्वको मुद्दासँग नजिक देखिन्छन् । कुलमानको भने धर्मनिरपेक्षतातिर झुकाव रहेको प्रष्टै बुझिन्छ ।

सुदन गुरुङको दबाबमा दोस्रो लट प्रधानमन्त्रीको उधारो सहमति गरी रास्वपामा समाहित भइसकेको कुलमान समूहले पछिल्लो समय संघीयता र धर्मनिरपेक्षताको एजेण्डामा अडान लिएको चर्चा छ । सुशासनको पक्षमा केही लोकप्रिय नारा अघि सारे पनि संविधानका कतिपय आधारभूत कुरामा रास्वपाको लिङ्ग खुलिसकेको छैन । कांग्रेस, एमालेलगायत पुराना पार्टीमा अवसर नपाएकाहरूको जमघट थलोजस्तो बनेको यो पार्टी संघीयता, धर्मनिरपेक्षताजस्ता संविधानका मूलभूत सवालमा ‘ताक परे तिवारी नत्र गोतामे’ को अवस्थामा देखिन्छ । 

तर, कुलमानले भने कित्ता क्लियर मात्र गरेका छैनन् क्रिसमस डेको अवसरमा पार्टी कार्यालय उद्धघाटन गरी छुट्टै सन्देशसमेत दिइसकेका छन् । रास्वपामा बिलिन हुनुअघि पुस १० गते विशेष समारोहबीच ‘उज्यालो घर’ नाम दिइएको कार्यालय औपचारिकरूपमा उद्घाटन गरिएको थियो । अर्कोतिर, काठमाडौँ उपत्यका वरपरका नुवाकोट, धादिङ्ग, रसुवा, मकवानपुर, काभ्रेजस्ता तामाङ बाहुल्य जिल्लालाई केन्द्रमा राखेर कुलमानले संगठन विस्तारको योजना बनाएको देखिन्छ । यी जिल्लाका तामाङहरू प्रायः क्रिश्चियन भएका छन् । र, नेपालमा इसाई धर्म मान्नेको जनसंख्या बढेर अहिले १४ प्रतिशत पुगिसकेको छ भने सानातिना गरी १८ हजार बढी चर्च छन् । 

एकातिर हिन्दु धर्ममा विश्वास गर्ने रवि र बालेन,अर्कोतिर कट्टर धर्मनिरपेक्षतावादी कुलमान– चुनावमा दुवै धार्मिक समुदायको भोट तान्ने रणनीतिअन्तर्गत तीन भाइ मिलेको ठान्नेहरू छन् । धर्मको सवालमा मात्र होइन, पैसावाल र कलाकारलाई समानुपातिक सूचीमा राखेर चुनाव खर्चको जोहो गर्ने मामिलामा पनि रविले ओलीकै आइडिया पछ्याएको देखिन्छ । गत चुनावमा एमालेले प्रभु ग्रुपका अध्यक्ष देवी भट्टचनल त कहिले महेन्द्र शेरचन र राज्यलक्ष्मी गोल्छालाई समानुपातिक सांसद बनाएको थियो । निर्वाचनअघि नेपाली कांग्रेसको सक्रिय कार्यकर्ता रहेका देवीलाई पार्टीमा भित्र्याएर जनजाति कोटाको १ नम्बरमा राखिएको थियो । 

रवि–बालेन–कुलमानहरूको रोजाइमा पनि यस्तै धनाढ्यहरू परेका छन् । प्रत्यक्ष चुनाव लड्न नसक्ने पहुँचविहीनहरूका लागि व्यवस्था गरिएको समानुपातिकमा अर्बपति चन्द्र ढकालका छोरा सचिनदेखि गोलस्टार जुत्ताकी मालिक्नी विदुषी राणासम्म अटाए । रास्वपाले निर्वाचन आयोगमा बुझाएको समानुपातिक बन्द सूचीमा पैसावाला मात्र होइन फिल्म कलाकार, दोहोरी गायकदेखि सामाजिक सञ्जालका भाइरल अनुहार पनि उत्तिकै छन् । 

आफूलाई जेनजी आन्दोलनको असली अगुवा दावी गरेका रविले धरौटीमा जेलबाट छुटेलगत्तै शहीद परिवारका सदस्यलाई भेटेर रोएको भिडियो सार्वजनिक गराएका थिए । तर, समानुपातिकको लिस्टमा भने उनीहरू कतै देखिएनन् । भदौ २३ गते प्रहरीको गोली लागेर ढलेका आन्दोलनकारीको रगतले लत्पतिएको सेतो जुत्ता र गोल्डस्टारका मालिकको फोटो राख्दै सामाजिक सञ्जालदेखि सडकसम्म प्रश्न उठेपछि भोट घट्ने डरले केही व्यक्तिलाई नाम फिर्ता लिन लगाए पनि रविहरूको प्राथमिकता के रहेछ भन्ने स्पष्ट भइसकेको छ ।  

अर्कोतिर, देशकै पहिलो पार्टी बन्ने महत्वाकांक्षासहित अहिले नै प्रधानमन्त्रीको भागबण्डा गरिसकेका रवि–बालेन–कुलमानले भौगोलिक सन्तुलन पनि मिलाएका छैनन् । रविको चुनाव क्षेत्रका मात्रै २१ जनालाई समानुपातिकमा राखिँदा ४४ जिल्ला भने पूर्णरूपमा छुट्न पुगेको छ । धेरै मतदाता र बढी संसदीय सिट भएका काठमाडौँ, मोरङ, कास्की, रुपन्देही जिल्लाले विशेष महत्व पाउँदा एक सिट भएका हुम्ला, जुम्ला, डोल्पा, दार्चुला, दैलेख, रसुवालगायत हिमाली र पहाडी जिल्ला विभेदमा परेका छन् । केही गर्छु भन्ने नयाँबाट पुराना पनि मूच्र्छा पर्ने काम त नहुनुपर्ने हो ।

(जनआस्था साप्ताहिकको पुस २३ गते बुधबारको अंकमा प्रकाशित)