दलितमा सबैभन्दा गरिब मानिने मुसहर समुदायका लागि दिनाभद्री केबल धार्मिक आस्थाको मात्र नभएर सामूहिक संघर्ष, प्रतिरोध र आत्मसम्मानका प्रतिक हुन् । देशभरका मुसहरले दिनाभद्री दाजुभाइलाई विभूति घोषणा गरेर आफ्नो समुदायलाई आत्मसम्मान दिलाउन माग गर्दै आइरहेका छन् ।
उनीहरुले आफैं मुठीदान संकलन गरेर हरेक वर्ष मोरङको बुढीगंगा गाउँपालिका–२, टंकीचौकमा दिनाभद्री महोत्सव आयोजना गर्छन् । सांस्कृतिक दिनाभद्री महोत्सवलाई कसैले वास्ता नगरेको उनीहरुको गुनासो छ । राष्ट्रिय मुसहर संघ, कोशी प्रदेशको आयोजनामा माघ ९ गतेदेखि एक हप्ते प्रदेशस्तरीय महोत्सव गरियो ।
उक्त महोत्सवको मुख्य उद्देश्य नेपालमा सबैभन्दा पछाडि पारिएको मुसहरहरुको संस्कृति र एकताको संरक्षणका लागि दिनाभद्रीलाई राष्ट्रिय पहिचान दिलाउनु थियो । तर, सबैले उपेक्षा गर्दा सो महोत्सवको कहीँकतै चर्चा नै भएन । दिनाभद्री दाजुभाइ कर्मकाण्डको मात्र नभएर सांस्कृतिक एकता र संघर्षको प्रतिक मानिन्छन् ।
मुसहर समुदायको आत्मसम्मानका लागि दिनाभद्रीलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्नुपर्ने उनीहरुको भनाइ छ । दिनाभद्रीलाई विभूति घोषणा गरेर मात्र नेपालमा लाखौंको संख्यामा रहेका मुसहर समुदायको आत्मसम्मान उँचो बनाउन सकिने अगुवाहरु बताउँछन् । ऋषिवंशी जनकल्याण संघका अध्यक्ष विषेश्वर ऋषिदेवले आफ्नो पहिचानको एकताका लागि मुठीदान संकलन गरेर १० दिने महोत्सवको आयोजना गरिएको भएतापनि उपेक्षामा परेको बताए ।
उनका अनुसार महोत्सवमा कोशी र मधेशमा रहेका मुसहर समुदायका मानिसहरु मात्र आएका थिए । अरुले चासो नै नदिएको उनको भनाइ छ । राष्ट्रिय मुसहर संघ, कोशीका महासचिव धमेन्द्र ऋषिदेवले पुस्तौंदेखि गरिबी, भूमिहीनता र जातीय विभेद झेल्दै आएको मुसहर समुदायले दिनाभद्रीलाई अन्यायविरुद्ध उभिने ऐतिहासिक स्मृतिका रुपमा स्मरण गर्दै आएको बताए ।
मुसहरहरुले करिब एक सय वर्षदेखि मधेश प्रदेशको सप्तरीमा जन्मिएका दिनाभद्री दाजुभाइलाई संघर्षको प्रतिकका भगवान मानेर पूजाआजा गर्दै आएको उनले जानकारी दिए । मुसहर समुदायमा प्रचलित मौखिक इतिहासअनुसार दिनाभद्री दाजुभाइ सप्तरीमा करिब दुई सय वर्षअगाडि जन्मिएका साधारण श्रमिक व्यक्ति थिए । सामान्ती शासन, जमिनदार प्रथा र सामाजिक उत्पीडनको विरोध गर्ने क्रममा उनीहरुलाई शक्तिशाली वर्गले षड्यन्त्रपूर्वक हत्या गरेका थिए ।
उनीहरुको असामयिक मृत्युपछि मुसहर समुदायले दिनाभद्रीलाई दिनदुःखीको रक्षक लोक देउताका रुपमा स्वीकार गर्दै पूजाआराधना गर्न थालेका हुन् । खासगरी, मधेश र कोशी प्रदेशको तराई क्षेत्रमा रहेका मुसहर समुदायले धार्मिक कर्मकाण्डका लागि नभएर सामूहिक पीडा र संघर्षको स्मरणका लागि दिनाभद्रीको पूजा गर्छन् ।
मुसहरको सामूहिक बसोबास भएका बस्ती र टोलहरुमा दिनाभद्रीको मन्दिर छ । कतिपयले घरमै पनि मन्दिर बनाएका छन् । नेपालमा करिब अढाई लाखको संख्यामा मुसहर छन् । प्रायःसँग भूमि छैन । शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीमा न्यून पहुँच भएका उनीहरु खेती, मजदुरी, ईँट्टाभट्टा र अस्थायी श्रममा निर्भर छन् ।
